ایران از لحاظ آب و هوایی یکی از منحصر به فردترین کشورهاست. اختلاف دمای هوا در زمستان میان گرمترین و سردترین نقطه گاهی به بیش از ۵۰ درجه سانتی گراد می‌رسد. به طور کلی ایران در منطقه‌ای قرار گرفته ‌است که از دید بارندگی در سطح نیمه خشک و خشک قرار می‌گیرد.

آب و هوای ایران متأثر از چندین سامانه می‌باشد:
1- سامانه پرفشار سیبریایی که با ریزش به عرض‌های جنوبی در نوار شمالی بارش باران و برف و کاهش دما و در سایر نقاط فقط کاهش دما را به همراه دارد.
2- سامانه باران‌زای مدیترانه‌ای که از سمت غرب وارد ایران می‌شود و موجب ریزش باران یا برف در بسیاری از نقاط غربی و میانی و شرق ایران می‌شود.
3- سیستم کم فشار جنوبی که در نوار جنوب و جنوب غرب موجب رگبار باران می‌شود.

میزان بارندگی در ایران بسیار متغیر است. در شمال به بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر (رشت، ۱۳۸۳) نیز می‌رسد. در نواحی کویری بارش عمدتاً بسیار کم و در حدود ۱۵ میلیمتر است. بارش نواحی شمال غرب و غرب، دامنه‌های جنوبی البرز و شمال شرق تا حدودی قابل توجه (حدود ۵۰۰ میلیمتر) می‌باشد. در سایر نقاط میزان بارش از ۲۰۰ میلیمتر بیشتر نمی‌شود.
اختلاف دمای هوا در ایران در نقاط مختلف زیاد است. در حالی که در فصل زمستان دمای شهرکرد در شب به ۳۰- درجه هم می‌رسد، مردم اهواز هوای تابستانی معدل ۲۵ درجه را تجربه می‌کنند. هوای سواحل شمالی در تابستان گرم و مرطوب و در زمستان معتدل می‌باشد. نواحی شمال غرب و غرب تابستانهای معتدل و زمستان‌های سرد و نواحی جنوبی تابستان‌هایی شدیداً گرم و زمستان‌هایی معتدل دارند.
 

کوههای ایران از کوههای شمالی یعنی از آرارات در ترکیه شروع شده و به ترتیب به کوههای کوه علمدار، سهند، سبلان، طالش، قافلانکوه در آذربایجان، در شمال تهران رشته کوه البرز و قسمت جنوبی استانهای گیلان و مازندران و کوههای آلاداغ، بینالود، هزار مسجد و قرا داغ در خراسان امتداد یافته است و در افغانستان به کوههای هندوکش می پیوندد.
مرتفع ترین کوه ایران، دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱ متر می باشد. رشته کوههای غربی نیز از آرارات شروع شده و از سمت شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است و کوههای ساری داش، چهل چشمه، پنچه علی، الوند، کوههای بختیاری، پیشکوه، پشتکوه، اشترانکوه و زردکوه را شامل می شود که این کوه ها را مجموعه رشته کوههای زاگرس می نامند. بلندترین قله رشته کوه زاگرس کوه دینار (دنا) با ارتفاع ۴۴۰۹ متر می باشد.
رشته کوه های جنوبی از کوه های جنوبی از خوزستان تا سیستان و بلوچستان امتداد یافته و در پاکستان به رشته‌کوه سلیمان می رسد و شامل کوههای سپیدار، میمند، کوههای بشاگرد و کوه بم پشت می شود.
کوه های مرکزی و شرقی اساسا شامل کوه های شیرکوه، کوه کرکس، کوه بنان، جبل بارز، هزار، بزمان و تفتان بوده که بلندترین آنها هزار با ۴۴۶۵ متر ارتفاع می باشد.

حدود ۱۸۰۲۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران را جنگل پوشانده ‌است که حدود ۵/۵۵٪ آن مربوط به جنگل های بلوط غرب ایران، جنگل های شمال ایران ۱۹٪، جنگل های پست پراکنده در جنوب و شرق 3/13، جنگل های کوهستانی ارس۶/۶٪ و جنگل های گرمسیری و کویری نیز ۶/۵٪ را شامل می شوند.

دریاچه های ارومیه، ساوه، بختگان، دریاچه پریشان، نیریز، نمک، باتلاق گاوخونی، نئور٬ زریوار٬ مهارلو٬ هامون و حوض سلطان از دریاچه‌های اصلی ایران هستند.