هنگامی که از تاریخ ایران سخن می گوییم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که آیا منظور تاریخ اقوام و مردمانی است که از سرآغاز تاریخ تا کنون در مرزهای سیاسی ایران امروزی زیستهاند یا اقوام و مردمانی که در سرزمینهایی که از دیدگاه تاریخی بخشی از ایران بزرگ (ایرانشهر) بوده است زیستهاند.
هنگام سخن از تاریخ ایران، بیشتر مورد دوم مقصود است. به همین دلیل گاه تاریخ ایران را از ورود آریایی ها (که نام ایران نیز از ایشان گرفته شده است) به فلات ایران آغاز میکنند. ولی این هرگز به این معنی نیست که فلات ایران تا پیش از ورود ایشان خالی از سکنه یا تمدن بوده است. پیش از ورود آریاییان به فلات ایران تمدنهای بسیار کهنی در این خطه شکفته و پژمرده بودند و تعدادی نیز هنوز شکوفا هستند. برای نمونه می توان از تمدن شهر سوخته (در سیستان)، تمدن عیلام (در شمال خوزستان)، تمدن جیرفت (در کرمان)، تمدن ساکنان تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان (در نهاوند) و تمدن کاسیها (در لرستان امروز) نام برد. با این حال نظریاتی نیز وجود دارد که برخی از این تمدنها ریشه آریایی (پیش از مهاجرت اصلی آریاییان به ایران) داشتهاند.
نکته مهم دیگر شناخت وضع مناطق داخلی ایران در زمان شکلگیری و رواج تمدنهای کهن است یعنی فهم این نکته که در زمان تمدنها و دولتهای باستانی چون سومر، کلده، اور، بابل، آشور، اورارتو و مانند آن، وضع عمومی مناطق داخلی فلات ایران، که مجزا از منطقه مستقیم تحت حاکمیت این تمدنها و دولتها بوده، چگونه بوده است.
|
